пятница, 10 марта 2017 г.

ЭРАТОСФЕНЛӦН ПОЖ ДА УЛАМЛӦН ПЫЗАНДӦРА

[uncorrected version]

терминъяс: эма лыд – натуральное число, юксьыны – делиться, юксьытӧм лыд – простое число, паныдсянь эскӧдны – доказать от противного, лыдмӧдны – умножить, перемножить, содтыны – сложить, прибавить, лыдтӧдысь машина – вычислительная машина

Видзӧдлам эма лыдъяс вылӧ: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 да с.в. На пиысь эмӧсь юксьытӧм лыдъяс, кодъяс ыджыдджыкӧсь 1-ысь да юксьӧны сӧмын 1 да ас вылӧ. Шуам, 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19 лоӧны юксьытӧм лыдъяслӧн мыччӧдъясӧн. Быд эма лыд юксьӧ кутшӧмкӧ юксьытӧм лыд вылӧ.

Юксьытӧм лыдторъяс йылысь Важ Грецияын нин тӧдлӧмаӧсь. Эвклид эскӧдӧ вӧлі, юксьытӧм лыдторъяссӧ пӧ артавны он вермы - сы мындаӧсь. Эскӧдлӧма сійӧ паныдсянь. Мед пӧ миян лоасны сӧмын артавмӧн мында юксьытӧм лыдторъяс. Лыдмӧдамӧй ставнысӧ мӧда-мӧдныскӧд да содтам 1. Петас эма лыдтор, кодӧс ми огӧ вермӧ юкны ньӧти юксьытӧм лыдтор вылӧ. А тайӧ некыдзи оз лӧсяв миян воддза мӧвпкӧд.

                                       Эратосфенлӧн пож.



Эратосфен вӧзйис юксьытӧм лыдъяс корсян алгоритм; ӧні сійӧс шуӧны Эратосфенлӧн пожӧн. Медым аддзыны 2-сянь n-ӧдз став юксьытӧм лыдъяссӧ, вӧчам тадзи.
Гижам 2-сянь n-ӧдз став эма лыдъяссӧ: 2, 3, 4, 5, …, n - 1, n.
2 – тайӧ юксьытӧм лыд, сы вӧсна ми и колям сійӧс. Сэсся ми чышкам став лыдъяссӧ, кодъяс ыджыдджыкӧсь 2-ысь да юксьӧны 2 вылӧ: 4, 6, 8, 10, 12 да с.в.


Медводдза кольӧм лыд, коді ыджыдджык 2-ысь – тайӧ 3. Ми колям сійӧс, а сэсся чышкам став кольӧм лыдъяссӧ, кодъяс ыджыдджыкӧсь 3-ысь да юксьӧны 3 вылӧ: 9, 15, 21, 27, 33 да с.в.


Медводдза кольӧм лыд, коді ыджыдджык 3-ысь – тайӧ 5. Ми колям сійӧс, а сэсся чышкам став кольӧм лыдъяссӧ, кодъяс юксьӧны 5 вылӧ: 25, 35, 55, 65, 85, 95 да с.в.


Сэсся ми чышкам лыдъяссӧ, кодъяс ыджыдджыкӧсь 7-ысь да юксьӧны 7 вылӧ, кодъяс ыджыдджыкӧсь 11-ысь да юксьӧны 11 вылӧ, да с.в.
Серпас вылын ми петкӧдлам Эратосфенлысь пожсӧ 2-сянь 100-ӧдз лыдъяслы.


Сідзкӧ, став юксьытӧм лыдъяс 2-сянь 100-ӧдз – тайӧ: 2, 3, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23, 29, 31, 37, 41, 43, 47, 53, 59, 61, 67, 71, 73, 79, 83, 89, 97.

                                    Уламлӧн пызандӧра.


Ӧтчыд нималана математик Станислав Улам пукаліс гажтӧммӧдан доклад вылын. Медым неуна кыдзкӧ пальӧдыштны асьсӧ, сійӧ серпасаліс кабала вылӧ сувтса да водсанога визьяс, кыдзи шахматӧн ворсӧм вылӧ.

Но сэсся сійӧ кутіс гижавны артмӧм серъясӧ гартлӧсӧн эма лыдъяс. Гижигӧн Улам кытшовтӧдіс юксьытӧм лыдъяссӧ да шензьӧдӧмӧн казяліс, мый кытшъяс сувталісны сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн да артмӧдісны веськыд визьяс.



Сэсся сійӧ Майрон Стейнкӧд да Марк Уэллскӧд лӧсьӧдісны MANIAC лыдтӧдысь машина вылӧ уджтас, медым гижны гартлӧс дорті юксьытӧм лыдъяс ӧтисянь квайтымын вит сюрсӧдз. Артмис серпас – Уламлӧн пызандӧра.




Комментариев нет:

Отправить комментарий